Jan Hendriks


	Start Nieuws Agenda CoCoNuts Geschiedenis Eerste Indrukken De Bordspel Fanaat Links

Op bezoek bij… Jan Hendriks

Peter Stallenberg

Stel: Je bent tweeënveertig, programmeur bij een verzekeringsmaatschappij en gek van spelletjes. Wat doe je dan zoal? Inderdaad, een kaartspel vertalen. Dat klinkt niet logisch, maar is het voor Jan Hendriks wel. Hij is degene die een groot deel van de Munchkin-kaarten onder handen heeft genomen en naar het Nederlands heeft vertaald. En daarom gaat Spel! bij hem op bezoek.

Voetbal
Hoewel Jan niet van voetbal houdt, is hij via de sport met spellen in aanraking gekomen. Op de TU Delft maakte hij een opmerking over de wedstrijd FC Den Bosch – Feyenoord en raakte zo in gesprek met iemand die later een Dungeons & Dragons-speler bleek te zijn. En zo kwam hij vervolgens in contact met weer twee andere studenten die met vreemdsoortige dobbelstenen zaten te spelen. Ze waren karakters voor het ‘Oog des Meesters’-rollenspel aan het maken. Voor iemand die in het verleden wel eens Risk had gespeeld was dat een geheel nieuwe wereld. Menig uur dat er eigenlijk college gevolgd moest worden is sinds die ontmoeting misbruikt voor het spelen van een rollenspel.

Inmiddels is het aantal spellen dat favoriet is flink uitgebreid. Zo worden Diplomacy, Roborally, Back Death, Empire Builder, Flames of War, Dominion, Agricola, Munchkin, Paranoia RPG, Nurning Wheel RPG, Ticket to Rider Europe, Kill Doctor Lucky, Arkham Horror, Fury of Dracula, Vampire: The eternal struggle CCG, Proteus CCG, Button Men en Ninja vs. Ninja met veel plezier gespeeld. Al met al een ruime en gevarieerde voorkeur. Om aan te geven dat niet zo maar alles klakkeloos wordt gespeeld, meldt Jan expliciet dat hij een grondige hekel heeft aan Kolonisten van Catan en Machiavelli.

Zijn voorliefde voor boeken van Gene Wolfe, auteur van o.a. de New Sun-reeks, en spellen van Steve Jackson Games brachten Jan in contact met Steve Jackson zelf. Jan had een New Sun-spel in playtest, maar dat ging niet helemaal lekker. Daarom had hij een abonnement genomen op Pyramid, het online magazine van Steve Jackson Games dat je toegang geeft tot de playtestfiles. In een chatroom sprak hij met Steve Jackson, die hem na enige tijd vertelde Steven over de playtest van een nieuwe aflevering in de Manchkin-serie, genaamd Munchkin Fu. En zo kwam van het één het ander.

Inmiddels is Jan ingelijfd bij de ‘Man in Black’, de promotors van Steven Jackson-spellen. De eerste keer dat hij Steve Jackson in levende lijve ontmoette was overigens pas tijdens SPIEL ’08. Wat je met internet al niet kan regelen.

Melige Munchkin
Munchkin is een kaartspel, waarbij de spelers in een kerker op zoek gaan naar monsters. Je loopt door een kerker en opent een deur. Vertaald naar het spel: de speler die aan de beurt is draait een kaart. Dan zie je wat je aantreft. Soms een monster, soms een gebeurtenis. Zo’n
gebeurtenis speel je direct uit. Bij een monster kun je ervoor kiezen om die te bevechten. Als je het gevecht wint, dan krijg je de schatten dat hij bewaakt en stijg je een level. Iedere speler bouwt een aantal punten aan kracht op en als dat aantal hoger is dan de kracht van het monster, dan heeft de speler gewonnen. Het uiteindelijke doel van het spel is om als eerste op level 10 te komen.

Maar in het begin ben je nog niet echt sterk. En hoewel de monsters op willekeurige volgorde zijn geschud, liggen de zwakkere - volgens de wet van Murphy - uiteraard altijd onderop. Dus moet je samenwerken met de andere spelers. Je kunt hun om hulp vragen. Je mag ieders kracht bij elkaar optellen om zo een monster te verslaan. Als je het tenminste eens kunt worden over de beloning voor de hulp. Er vallen tenslotte schatten te verdelen en hoe lastiger jouw positie, hoe meer de medespelers voor zich opeisen. En dan zijn er ook nog kaarten in het spel die een monster sterker kunnen maken. Of nieuwe monsters in het gevecht betrekken. Niet iedere speler ziet jou graag winnen (en dus stijgen in level). Dit treiteren of helpen, dat is waar het spel om draait.

De schatkaarten leveren allerlei voordelen op. Stukken uitrusting, drankjes, een extra vaardigheid. En kaarten om de ander mee dwars te zitten. Uiteindelijk wordt jouw figuurtje sterker, maar neemt het aantal kaarten (en daarmee de chaos) in het spel toe.

De lol van Munchkin zit niet alleen in het spelmechanisme. De kaarten verhogen het plezier. Ze voegen veel onzin toe - ooit gespeeld tegen een monster dat zijn moeder er bij haalt? - hebben veelal een grappige uitleg en de illustraties zitten vol kleine details.

Dit kaartspel lijkt niet alleen op een rollenspel, ook de term ‘Munchkin’ komt uit die hoek. Roleplayers gebruiken de term voor (jonge) spelers die zich beperken tot het doden van monsters, het vergaren van zoveel mogelijk schatten en het nog sterker maken van het door hen gespeelde karakter. Het is zelden een compliment.

Spelen en vertalen
Inmiddels heeft Jan een hele serie speltest-credits: Munchkin Fu, Munchkin Fu 2, Munchkin Bites, Munchkin Bites 2, Super Munchkin, Super Munchkin 2, Munchkin Impossible, Munchkin Cthulhu, Munchkin Cthulhu 2, Munchkin Cthulhu 3, The Good, the Bad and the Munchkin, Munchkin Blender, Munchkin Booty (onvermeld in de eerste druk) en Munchkin Quest Extra bits.

Munchkin Fu was wel het eerste spel van Steve Jackson Games waaraan hij zijn medewerking heeft verleend. Dit spel was net op een Amerikaanse beurs getest en Jan stond op het punt om naar de GenCon in Engeland te gaan. Voor de grap stelde hij aan Steve Jackson voor om Munchkin Fu op GenCon te testen. En een dag later had hij de pdf-bestanden binnen. Samen met een vriend heeft hij het op weg naar Engeland, in de Kanaaltunnel, zitten testen. En hoewel Jan deze testpotjes als een dieptepunt in zijn Munchkin-carrière omschrijft, was hij daarna wel fan. Het rapport dat hij over het spel schreef was dan ook positief.

Toen Munchkin door PS-Games in Nederland werd uitgegeven, was het logisch dat hij bij de productie ervan werd betrokken. Bij de eerste projecten trad hij vooral als redacteur op, later werd hij ook de belangrijkste vertaler. Munchkin is overigens niet het eerste spel dat Jan heeft vertaald. Al eerder was hij co-vertaler van het miniaturenspel Warzone.

Inmiddels zit Jan op een plek waar hij enige invloed op de kaarten kan uitoefenen. Zo had de kaart ‘Dutch Accent’ (uit Munchkin Booty) eerst een Duits-achtige tekst op de kaart staan. Na wat e-mails over en weer is dat nu veranderd. Ook heeft hij inmiddels enige invloed op de illustraties. Zo toont de kaart ‘Verwilderd’ (uit Munchkin Cthulhu) een monster met een Geert Wilders-kapsel. De regels van die kaart zijn niet nieuw, maar de illustratie en de titel wel. In dergelijke gevallen maakt Jan een specificatie voor de illustraties en stuurt die naar John Kovalic en/of Goomi, de illustrators. Je vindt in de serie Cthulhu ook de Inburgeringscursus en de Dodenrit (drs. P, anyone?). In eerdere series zitten o.a. ‘De Leeuw’ (Hollandse en Vlaamse leeuw), ‘Oor des Meesters’ (Oog des Meesters / Vincent van Gogh),’999 Kolonisten’ (Kolonisten van Catan / 999 Games), ‘Sint Bernhard’ (Prins Berhard) en de Elfstedenkruistocht. Het is dus geen toeval dat deze kaarten in de serie zitten.

Er bestond wel even de angst dat met name de politieke grappen tot problemen zouden kunnen leiden, maar dat is nooit gebeurd. Soms wordt de politieke lading niet eens gezien. De knipoog in de illustraties is dan ook veelal subtiel, je moet er iets beter naar kijken. Maar dan zie je dat de Sint-Bernhardshond een Starfighter en een Anjer om heeft en dat hij zich niet laat omkopen... behalve als je hem wat schatten geeft. Voor Munchkin 3, ‘De Onfortuynlijke Theoloog’, is de illustratie een beetje aangepast en staat er nu ‘At your Service’ op het boek van de cleric.

Hertalen
Het vertalen van de kaarten is een procedure op zich. Meestal wordt Jan door Frank Tibosch, de eigenaar van PS-Games, een half jaar tot een jaar voordat een nieuwe serie op de Nederlandse markt zal verschijnen benaderd. Jan krijgt dan de oorspronkelijke kaarten toegestuurd.

Nu wordt allereerst de Amerikaanse titel afgedekt en dan wordt er aan de hand van de tekst en het plaatje iets passends verzonnen. Zo is de titel van Munchkin 2 bijvoorbeeld vertaald van ‘Unnatural Axe’ naar ‘De Zwakken Geslacht’. Tachtig procent van de titels verzint Jan zelf, de overige twintig procent komt van vrienden.

Het vertalen zelf kost ongeveer twee tot drie maanden. Hierbij geldt dat de beste kaarten vaak meer zijn dan een simpele vertaling. In de vertaling van het basisspel zijn veel kaarten nog wel letterlijk vertaald. Achteraf had Jan dat wel anders hebben willen doen. Maar door ervaring leert men en in de latere vertalingen zitten meer ‘Nederlandse’ grappen.

De echt Nederlandse grappen zitten natuurlijk in de ‘Nederlandse kaarten’. Echt tevreden hierin is Jan over ‘De Dodenrit’ en ‘Tuin der Fusten’ (tuin der lusten van Jeroen Bosch) waarop de illustrators zich helemaal hebben uitgeleefd.

Het is lastig om bij een nieuwe serie compatibel te blijven met de reeds vertaalde sets en de toekomstige sets. In Nederland komt niet alles in de oorspronkelijke volgorde op de markt, als ze al uitkomen. En soms wordt er wel verwezen naar sets die (nog) niet in het Nederlands beschikbaar zijn. Dat vraagt om puzzelen en opletten.

Meer weten
De Nederlandse versie van de spelregels kun je downloaden vanaf de website van PS-Games: PS-Games Dit is een link buiten de Ducosim website

. Op de spellenbeurzen van Ducosim kun je je het spel laten uitleggen.

Er zijn ook wel Munchkin-toernooien, Niet op geregelde basis, maar nog ad-hoc georganiseerd. Zo vind je ze wel eens op de spellenbeurs van Ducosim. Bij een toernooi levert het dragen van een officieel Munchkin T-shirt overigens extra voordelen op. De organisatie vermeldt hierbij expliciet dat het dragen van twee of meer shirts geen opeenstapeling van de extra voordelen oplevert. Om de sfeer van het spel nog maar weer eens te schetsen…

Verdere informatie over Jan Hendriks kun je vinden op Boardgame Geek Dit is een link buiten de Ducosim website